De rijke historie van de vrijwillige brandweer UDEN

Aan historisch fotomateriaal geen gebrek. Theo Versteegden en Piet van Krijl kunnen uren vertellen over branden, ongelukken en andere anekdotes van vroeger. Eén ding is voor de twee voormalig brandweerlieden duidelijk. “De technische ontwikkelingen van de laatste jaren zijn de snelheid van de brandweer ten goede gekomen.”

Versteegden en Van Krijl deden in het verleden veel met de hand. Ze beschikken over een brandweercarrière van respectievelijk 36 en 24 jaar. “De branden bij de Vrije Teugel, Siba, Lijmhout en ga zo maar door. Die vergeet je de rest van je leven niet meer. Als je dienst had, hield je daar expliciet rekening mee. In het weekend bleef je met de kinderen thuis om maar niets te hoeven missen. Bij hoge uitzondering gingen we weg en dan zorgde je er zelf voor dat iemand anders jouw pieper kreeg.” Versteegden en Van Krijl genieten zichtbaar van het ophalen van de vele herinneringen. De bijgevoegde foto’s spreken boekdelen.

Anekdotes van weleer…

De brandweer Uden maakt dagelijks het een en ander mee. Hieronder twee anekdotes uit het rijke verleden van een vrijwillige brandweerman.

‘Terug van een welverdiende vakantie uit Oostenrijk met de kinderen even naar oma en opa om de vakantie naar te praten. Eindelijk weer terug in je eigen bed. Nog geen tien minuten de ogen dicht of de pieper verstoort de nachtrust. Rond 23.00 uur aangekomen op de kazerne waar blijkt dat het gaat om een grote brand op het industrieterrein. Uiteindelijk tegen 04.30 uur moe, maar voldaan terug op de kazerne…’

‘Een dragline heeft een gaslijn geraakt bij graafwerkzaamheden, waardoor deze in de brand vloog met een stevige steekvlam. Een collega hield met een straal de dragline nat zodat deze niet in brand zou vliegen. Aan mijn de taak het naastgelegen huis nat te houden. De worplengte was te kort om het huis te bereiken, waardoor ik dichterbij moest gaan staan. De hitte was zo intens dat een collega mij nat moest houden. Het huis staat er anno 2008 nog steeds, dus je weet waar je het voor hebt gedaan.’

Brand Udens Kruisheren Kollege 1954

In 1954 werd Uden opgeschrikt door een grote brand bij het Kruisheren Kollege. Een vrijwillige brandweer was erbij en schreef zijn ervaring op papier.

‘Het Kruisheren Kollege was omringd door steigers. Schilderwerkzaamheden waren aan de gang. De verf aan de dakgoten moest door middel van een gasbrander verwijderd worden. De droge onderkant en de vele nesten van mussen zorgden ervoor dat de vlam letterlijk in de pan sloeg. De gehele bovenverdieping en de bouwlaag daaronder brandden volledig af. Het was een enorm spektakel. Ladderwagens uit Den Bosch en Oss boden assistentie net als korpsen uit de directe omgeving. Op de speelplaats van de Petrusschool werden de meubels verzameld. Door alle drukte en gevaar werden de leerlingen maar naar huis gestuurd. Later is het weer opgebouwd. Tegenwoordig zijn het appartementen na een grondige verbouwing…’

Grote brand bij 'Het wapen van Uden 1976

In 1746 is er een grote brand in Uden. Van effectieve brandbestrijding van de brand is geen sprake.Zonder brandweer is brandbestrijding niet meer dan een vorm van burenhulp. Het materiaal bestaat uit emmertjes. Na aanleiding van deze brand wordt er door de keurvorst van het Land van Ravenstein gelast dat er vijf brandweerspuiten aangeschaft moeten worden. Twee hiervan zijn bestemd voor Uden. De datum is dan ondertussen 29 oktober 1774. Er is nergens een datum van een oprichting van een brandweer terug te vinden zodat deze datum dan ook aangehouden wordt als de datum dat de brandweer officieel is opgericht.

In 1936 werd de eerste mechanische spuit aangeschaft die door een vrachtwagen van de gemeente werd voortgetrokken. Deze spuit stond in de toenmalige kazerne aan de kapelstraat en bij brandalarm moest eerst de vrachtwagen van de gemeente gehaald worden en de spuit erachter worden gehangen, voordat actie kon worden ondernemen.

Met de benoeming van de heer G. van Kemenade tot burgemeester van Uden, ging het beter met het materieel van de brandweer.
Hij had al vlug in de gaten dat er aan materiaal en organisatie het een en ander schortte. Op 10 juni 1948 besluit de raad in te stemmen met een plan tot reorganisatie van de brandweer en er werd ongeveer fl.40.000,- beschikbaar te gesteld voor aanschaf van materiaal. Van dit geld wordt in 1944 een groot vermogen autospuit gekocht, die later gestald wordt in de ruimte aan het Pius X plein. 
In de situatie van verspreide plaatsing komt in 1960 verandering. Er wordt een nieuwe brandweer kazerne  gebouwd. Deze wordt op 22 september 1960 officieel geopend met verschillende demonstraties op de markt in Uden. De gemeentelijke brandweer, de brandweer van vliegbasis Volkel en de jeugdbrandweer zorgde voor een enorm spektakel waar zelf een vliegtuig aan te pas kwam.

Na de jaren zeventig maakt de brandweer een snelle ontwikkeling mee. Het wagenpark wordt uitgebreid tot 3 bluswagens. Ook wordt er van de gemeente s'Hertogenbosch een Magnus volautomatische ladderwagen gekocht. Deze had een lengte van 22 meter en kon ingezet worden bij hogere gebouwen zoals kloosters, scholen etc. Deze wagen is uiteindelijk voor Fl 1,- overgedragen aan het nationaal Brandweer museum in Hellevoetsluis waar deze nog steeds te bezichtigen is . 

Vroeger alarmeerde men door middel van een sirene die iedereen goed kon horen. Niet alleen de brandweermannen kwamen op deze manier op de brand af maar ook veel toeschouwers die de sirene gehoord hadden kwamen kijken waar de brand was. Aan dit systeem zaten dan ook de nodige bezwaren en doordat de techniek ook niet stil gezeten had is men in 1972 over met invoeren van het stil-alarm systeem. Nu kreeg iedere brandweer man een persoonlijk alarmapparaat. Bij alarm gaf dit een duidelijke oproep toon. Dit systeem is met de nodige modernisering tot op de dag van vandaag nog in gebruik.

Doordat het verkeer in en rondom Uden, denk bijvoorbeeld aan de rondwegen, steeds meer toenam en daarmee ook het aantal ongevallen besloot de raad tot aanschaf van een specifiek hulpverlenings voertuig. Doordat de auto's steeds meer ontwikkeld werden door bijvoorbeeld kreukelzone's, verstevigde zijkanten en ga zo maar door, werd het voor de brandweer steeds moeilijker om bij ongevallen de auto's van het slachtoffer te "pellen". Dit 'pellen' is de auto rondom het slachtoffer zo ver weg knippen dat er ruimte ontstaan en dat het slachtoffer zo goed mogelijk door de ambulance uit de auto gehaald kan worden. Omdat de auto's steeds steviger worden moet ook de brandweer zijn apparatuur steeds weer moderniseren en op de hoogte blijven van de nieuwste technieken op bijvoorbeeld het gebied van airbags.  

Naast personeel moet natuurlijk ook de brandweerman zelf niet vergeten worden .De bezetting van 1910 is reeds vermeld. In 1931 was het aantal brandmeesters gegroeid tot 12 . In 1948 kwam er een grote reorganisatie. In de kom van Uden kwam er een ploeg van 15 man bestaande uit: een commandant , een ondercommandant, een onderbrandmeester , twee hoofdbrandwachten, en tien brandwachten. In Volkel werd een kleine ploeg geformeerd bestaande uit :een hoofdbrandwacht (ploegcommandant) en vijf brandwachten.

Omdat ook de brandweer onderhevig is aan veranderingen en de oude kazerne niet meer voldeed aan de gestelde eisen werd er besloten om op 4 maart 1982 door de gemeenteraad om een nieuwe brandweerkazerne samen met  een politiebureau te gaan bouwen.
Op 1 juli 1983 was de eerste oplevering en op 12 september werd het complex officieel geopend door Commissaris van de Koningin de Hr. Dries van Agt.

De personele sterkte van brandweer Uden bestaat op dit moment ui 1 commandant, 1 ondercommandant, 1 preventiemedewerker, 1 administratieve ondersteuning en 1 onderhoudsman. verder bestaat brandweer Uden uit 47 vrijwilligers, waarvan er 5 dames van zijn. Deze vrijwilligers hebben allemaal een baan waarnaast zij, als het nodig mocht zijn, brandweerman of vrouw zijn. Een brandweerman is er voor het redden van mensen of dieren en hulp te verlenen aan diegene die dat nodig hebben. Dit betreft niet alleen als er brand is, maar ook voor de hulpverlening bij bijvoorbeeld auto-ongevallen, een liftopsluiting of het opruimen van omgewaaide bomen tijdens een storm, ook is de brandweer er als er dieren in nood zijn. Denk aan een varken dat in de put is gezakt of een paard dat niet meer uit een sloot kan waar het ingevallen is. Om bij al deze inzetten goed en vakkundig op te kunnen treden heeft de brandweerman en vrouw een deskundige opleiding gehad. Om er voor te zorgen dat iedereen goed getraind blijft, word er iedere maandagavond geoefend.

De geschiedenis verandert en de brandweer verandert mee. Van de twee handspuiten van vroeger tot het modernste blus- en reddingsmaterieel nu.  Maar niet alleen het materiaal is veranderd maar ook de structuur van de brandweer heeft de nodige modernisatie ondergaan. Als je kijkt naar de huidige brandweer van Uden zie je een goed geoliede machine die door de tomeloze inzet van onder meer vele enthousiaste vrijwilligers, uitgegroeid is tot een korps dat er staat waar dat nodig mocht zijn.